Παρουσίαση βιβλίου αφιερωμένο στον Αχιλλέα Βασιλειάδη και την ιστορία της Ίμερας του Πόντου

 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΣ ΠΟΝΤΙΑΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΩΝ ΜΕΝΕΜΕΝΗΣ 'ΚΑΙΣΤΡΙ'

Με ιδιαίτερη συγκίνηση πραγματοποιήθηκε η παρουσίαση του βιβλίου αφιερωμένο στον Αχιλλέα Βασιλειάδη και στην ιστορία και τον πολιτισμό της Ίμερας του Πόντου, σε συνεργασία με το Κέντρο Ποντιακών Μελετών και επιμέλεια του καθηγητή πανεπιστημίου κ.Κωνσταντίνου Φωτιάδη.

Την εκδήλωση τίμησαν με την παρουσία τους εκπρόσωποι της πολιτείας, της δημοτικής αρχής,

Παύλος Κεσόγλου,Γιώργος Καζαντζίδης

πολιτιστικών συλλόγων,

Βασίλης Βασιλειάδης, Πέτρος Γκίτνου, Ράνια Κυριλλίδου του πολιτιστικού συλλόγου Αμπελοκήπων
"Κωνσταντίνος Παλαιολόγος"

του Συνδεσμου Ποντιακών Σωματείων Νομού Θεσσαλονίκης, καθώς και της Παμποντιακής Ομοσπονδίας Ελλάδος,

Παύλος Γαλεγαλίδης

αλλά και πλήθος απλού κόσμου και φίλων του Αχιλλέα, που συνεχίζουν να τον θυμούνται και να τον κρατούν ζωντανό στη μνήμη και στην καρδιά τους.

Την εισαγωγή και το καλωσόρισμα των παρευρισκομένων πραγματοποίησε ο πρόεδρος του συλλόγου κ. Άκης Καλαιτζίδης.

από τις εκδόσεις ΤΡΑΠΕΖΟΥΣ του Φωκίωνα Φουντουκίδη

 Πρώτος πήρε τον λόγο ο Δήμαρχος Αμπελοκήπων-Μενεμένης και Πρόεδρος της ΚΕΔΕ, κ. Λάζαρος Κυρίζογλου,

ενώ ακολούθησαν ομιλίες από τον καθηγητή κ.Κωνσταντίνο Φωτιάδη

και της συγγραφέως του βιβλίου Ιωάννας Χρυσοχοϊδου 

ΌΛΗ Η ΟΜΙΛΙΑ ΤΗΣ της συγγραφέως του βιβλίου Ιωάννας Χρυσοχοϊδου  

Φίλες και φίλοι,

Η συγγραφή και έκδοση του βιβλίου «Ιστορία και Πολιτισμός της Ίμερας του Πόντου μέσα από το αρχείο του Γρηγόριου Λευκόπουλου» οφείλεται στον κ.Φωτιάδη Κωνσταντίνο, ο οποίος μου πρόσφερε μεγαλόκαρδα μια πρωτογενή, αθησαύριστη πηγή, από το προσωπικό του αρχείο παρέχοντάς μου την ευκαιρία να εκπληρώσω το προσωπικό μου ΧΡΕΟΣ απέναντι στη ματωμένη ιστορία και τους αδικαίωτους προγόνους μας.

Είναι μεγάλη  η συγκίνηση, η χαρά και η τιμή να βρίσκομαι σήμερα εδώ, ανάμεσά σας, στην παρουσίαση ενός βιβλίου, που ταπεινά έρχεται να συμβάλει στη γνώση ενός τόπου που, τολμώ να πω, αποτελεί μικρογραφία ολόκληρης της ποντιακής ζωής και παράδοσης, ενός βιβλίου που μπορεί, νομίζω, να διαβαστεί από όσους έχουν καταγωγή από την ευρύτερη περιοχή της Αργυρούπολης, αλλά και από τον καθένα που κατάγεται ή ενδιαφέρεται για τον Πόντο.

Αποτελεί μια συμπυκνωμένη παρουσίαση ολόκληρης της Ιστορίας του Πόντου και της Γενοκτονίας, της ανάπτυξης της  παιδείας και των μεταλλείων της περιοχής, την ιστορία της Ίμερας και του Γρηγορίου Λευκόπουλου. Στο βιβλίο υπάρχει αρχειακό υλικό, φωτογραφίες της περιοχής και του ίδιου του Γ. Λευκόπουλου, ενώ η αναφορά στην Ιστορία και τον Πολιτισμό της Ίμερας δεν στέκεται μόνο στον συγκεκριμένο τόπο, αλλά συνθέτει το απόσταγμα της μνήμης όλων των Ελληνικών κοινοτήτων που άνθισαν στη ιστορική, πολυαγαπημένη και χιλιοτραγουδισμένη πατρώα γη, την πατρίδα της καρδιάς μας, τον αλησμόνητο ιστορικό Πόντο.

 Η αναδίφηση στο αρχείο του τέκνου της Ιμέρας του Πόντου και μετέπειτα Γερουσιαστή του Ελληνικού Κοινοβουλίου Γρηγορίου Λευκόπουλου αναδεικνύει την  ιστορική διαδρομή και την πολιτισμική κληρονομιά  μιας ακμάζουσας ελληνικής κοινότητας, της Ιμέρας του Πόντου, καθώς ο γράφων αποτυπώνει την εικόνα της πατρίδας του παραθέτοντας την τοιχογραφία μιας ολόκληρης κοινωνίας εστιάζοντας στην περίοδο ακμής της κατά το τέλος του 19^ου έως τις αρχές του 20ού αιώνα.

Εξετάζει την ίδρυση της κωμόπολης από τη βυζαντινή εποχή και την επανίδρυσή της μετά την άλωση της Τραπεζούντας, αναλύοντας παράλληλα τη δημογραφική εξέλιξη, καθώς οι κάτοικοί της ήταν σχεδόν όλοι Έλληνες πλην ελάχιστων εξισλαμισμένων οικογενειών, και την ισχυρή εθνική συνείδηση του πληθυσμού της περιοχής.

Παραθέτει γεωγραφικά στοιχεία, αναφορικά με την ορεινή τοποθεσία, την τοπιογεωγραφία, το κλίμα, την κοινωνική οργάνωση της περιοχής, διαιρεμένης σε ενορίες και ναούς, στοιχεία για την εκκλησιαστική διαίρεση και τη διοίκηση, από τους Μικτάρηδες ( κοινοτάρχες) και τη Δημογεροντία.

Μέσα από το πολύτιμο αρχείο αναλύεται η οικονομική δραστηριότητα εντός και εκτός Ίμερας.  Εντός Ίμερας ήταν αγροτική, ενώ υπήρχε υλοτομία, καθώς η περιοχή ήταν δασώδης, αγορά με πολλά καταστήματα, και ανθρώπους που ασκούσαν ποικίλα επαγγέλματα. Σημαντική ήταν η ασχολία με την κτηνοτροφία, ενώ τα φημισμένα παρχάρια της δεν ήταν μόνον τόποι βοσκής,αλλά και θέρετρα αναψυχής των ξενιτεμένων, όταν αυτοί επέστρεφαν στην πατρίδα τους.

Παράλληλα, εξετάζονται οι οικονομικές προκλήσεις. Έμφαση δίνεται στην οικονομία, η οποία βασιζόταν στα μεταλλεία, με αποτέλεσμα τη δημιουργία ανεξάρτητης οικονομίας.

Εκτεταμένο είναι το  κύμα μετανάστευσης,  λόγω της παρακμής των μεταλλείων, καθώς στερεύουν οι μεταλλοφόρες φλέβες, γεγονός που δημιούργησε έντονο μεταναστευτικό ρεύμα προς άλλα μέρη της Οθωμανικής αυτοκρατορίας και τη Ρωσία.  Απόρροια του γεγονότος αυτού είναι η δυναμική συμβολή των ευεργετών, μέσω των εμβασμάτων, στην κοινωνική πρόοδο του τόπου.

Το αρχείο του Γ. Λευκόπουλου προσφέρει μια εκτενή αναδρομή στον πολιτισμό και την καθημερινότητα της Ιμέρας του Πόντου, αναδεικνύοντας την παιδεία ως τον κεντρικό πυλώνα της τοπικής κοινωνίας.

Μέσα από την περιγραφή της Αστικής Σχολής, που ήταν επτατάξια, των χώρων και της βιβλιοθήκης, της εσωτερικής οργάνωσης και λειτουργίας, υπογραμμίζεται έντονα η συλλογική προσπάθεια για μόρφωση και η ανάδειξη διακεκριμένων αποφοίτων, σπουδαίων λογίων και επιστημόνων. Η  λειτουργία της εποπτεύονταν από μια δραστήρια Σχολική Εφορεία. Δωρητές και ευεργέτες του σχολείου παρείχαν αφειδώς οικονομική υποστήριξη με αποτέλεσμα την ύπαρξη επαρκών σχολικών πόρων, ενώ δεν έλειπαν οι έρανοι υπέρ του Σχολείου.

Έμφαση δίνεται στη Συμβολική λειτουργία του  κατά την εορτή των Τριών Ιεραρχών, που αποτελούσε συγκαλυμμένη εθνική επέτειο με πάνδημη συμμετοχή, ενώ το δίπολο Παιδεία και Θρησκεία θα λειτουργήσει ως αμυντικό σύστημα διατήρησης της Ελληνικότητας συνδέοντας τους Ιμεραίους με τα νάματα της ελληνοχριστιανικής παράδοσης.

Αναδεικνύεται έτσι ο τρόπος με τον οποίο η θρησκεία και η παιδεία σφυρηλάτησαν μια αδιάρρηκτη εθνική ταυτότητα, επιτρέποντας στον πληθυσμό να αναπτύξει έναν αυτόνομο και ανθηρό πολιτισμό μακριά από την οθωμανική επιρροή.   Εκπαίδευση και της θρησκεία αποτέλεσαν τους  θεματοφύλάκες της ελληνικής ταυτότητας υπό αντίξοες συνθήκες.

Ακολούθως, αποτυπώνεται με λεπτομέρεια η θρησκευτική ζωή, εστιάζοντας στη σημασία των ναών και των μοναστηριών, ως πνευματικών καταφυγίων του ελληνισμού, και κυρίως στη Μονή του Αγίου Ιωάννη με 12 μοναχές, η οποία αποτέλεσε θρησκευτικό κέντρο, άσυλο κατατρεγμένων χριστιανών, κέντρο υπογραφής σημαντικών βουλευμάτων, αλλά και θερινό θέρετρο οικογενειών της Τραπεζούντας.

Το κείμενο σκιαγραφεί επίσης την οικιστική αρχιτεκτονική, τα φιλοπατριωτικά αισθήματα και τη φιλανθρωπική δράση των ευεργετών, με κορυφαίο τον κτίστη και μετέπειτα Δήμαρχο Κρασνοντάρ Γεώργιο Κορσαββίδη, οι οποίοι με δωρεές και ευεργεσίες στήριζαν οικονομικά την πατρίδα τους.

Αξίζει να αναφερθεί η ύπαρξη Φιλοπτώχου Αδελφότητας της Ίμερας, που αναδεικνύεται μέσα από μια συγκροτημένη, αλληλοεξαρτώμενη και  αλληλέγγυα κοινωνία, ενώ μεταλαμπαδεύτηκε η παρουσία και η δράση της και σήμερα στο Πανόραμα Θεσσαλονίκης.

 Περιγράφονται λεπτομερώς οι τοπικές παραδόσεις, τα παρακάθια και το λεπτομερές τελετουργικό της αποδημίας και του αποχωρισμού των ξενιτεμένων Ακολούθως εξετάζονται  ο λαϊκός πολιτισμός,  ο καθημερινός κοινωνικός βίος, τα ήθη  και τα έθιμα, όπως οι παραδόσεις του σουμαδέματος και του γάμου, οι εορτασμοί ετήσιας περιοδικότητας, όπως των Χριστουγέννων, του Πάσχα, κ.ά., οι σκανταλιές και τα παιχνίδια των παιδιών, η μουσική, τα τραγούδια, οι χοροί, οι φορεσιές, τα εδέσματα της Ίμερας.

Συνολικά, το υλικό διασώζει τη μνήμη ενός ακμάζοντος ελληνικού κέντρου, του οποίου η δημιουργική πορεία διακόπηκε βίαια από την Ανταλλαγή των πληθυσμών. Η αφήγηση ολοκληρώνεται με την τραγική περίοδο της Γενοκτονίας και της ανταλλαγής πληθυσμών, με τις δραματικές συνθήκες του ξεριζωμού, την πορεία των προσφύγων μέσω του Καυκάσου περιγράφοντας τις κακουχίες τους κατά την τελική τους εγκατάσταση στην Ελλάδα. 

Παράλληλα αποκαλύπτεται με τρόπο συγκλονιστικό και η προσωπική Οδύσσεια του Γρ. Λευκόπουλου, ο οποίος, ξενιτεμένος και ο ίδιος σε περιοχές του Καυκάσου, της Υπερκαυκασίας και της Ρωσίας έφτασε ως την Κίνα ασκώντας στη ζωή του ποικίλα επαγγέλματα, γίνεται τρεις φορές πρόσφυγας.  Φτάνοντας στην Ελλάδα η μοίρα του επιφυλάσσει περιπλάνηση στη Μακρόνησο, τη Σαντορίνη, το Λαύριο, ενώ γίνεται μέλος Επιτροπής προσφύγων προς ανίχνευση τόπου εγκατάστασης.

Το κείμενο περιγράφει τη δραματική άφιξη και την επίπονη εγκατάσταση Ελλήνων προσφύγων από τον Πόντο και τη Ρωσία στον οικισμό Τσαλί Τσιφλίκ (μουσουλμανικό κτήμα), στον σημερινό Μαυρότοπο (Αργυρούπολη) Δράμας, κατά την περίοδο 1922-1930. 

Η πενταετής περιπλάνησή τους κατέληξε σε έναν υπεράνθρωπο αγώνα για κοινωνική και οικονομική ανασυγκρότηση στη νέα τους πατρίδα. Μέσα από το αρχείο του Γρηγορίου Λευκόπουλου, αναδεικνύονται οι τρομερές κακουχίες των πρώτων ετών, όπως η έλλειψη στέγης, οι σκληρές συνθήκες διαβίωσης, η αντιμετώπιση θανατηφόρων ασθενειών και συγκρούσεις με τους γηγενείς πληθυσμούς, λόγω εδαφικών διεκδικήσεων.

Ακόμη και υπό συνθήκες εξαθλίωσης και,  σημειωτέον, πριν αποκτήσουν σπίτια οι ίδιοι, οι πρόσφυγες (όχι μόνον Ιμεραίοι, αλλά και άλλοι προερχόμενοι από την ευρύτερη περιοχή της Αργυρούπολης του Πόντου, καθώς ο αρχικός τους κοινωνικός ιστός είχε πλέον διαρραγεί) έθεσαν ως προτεραιότητα την ανοικοδόμηση σχολείου και ναού, μεταφέροντας τις πνευματικές τους αξίες στη νέα πατρίδα.

Οι πηγές φωτίζουν τη μετάβαση από την εξαθλίωση των σκηνών στη δημιουργία ενός πρότυπου προσφυγικού συνοικισμού. Παρά τις αντιξοότητες, οι πρόσφυγες επέδειξαν απαράμιλλη συλλογική οργάνωση, συγκροτώντας επιτροπές που μερίμνησαν για την οικοδόμηση σχολείου, την ανέγερση ναού, την υδροδότηση του χωριού  και τη διανομή καλλιεργήσιμων αγρών. Σημαντική στον αγώνα αυτό ήταν η προσωπική συμμετοχή του Γρηγορίου Λευκόπουλου, ο οποίος προσέφερε από διάφορες θέσεις υπηρεσίες στη νέα πατρίδα. Επισημαίνεται η εκλογή του ως Γερουσιαστής το 1929 και ο θάνατός του, εκτέλεσή του από τους Βούλγαρους το 1941.

 Μέσα από τη συλλογική δράση και την κρατική συνδρομή, τη συστηματική εργασία και τη σταδιακή αγροτική αποκατάσταση, με τη συνδρομή και της Επιτροπής Αποκατάστασης προσφύγων (Ε.Α.Π.) αι κρατικών φορέων,  οι ξεριζωμένοι πληθυσμοί ύστερα από τιτάνιο αγώνα κατάφεραν να μετατρέψουν έναν ανθυγιεινό τόπο σε έναν οργανωμένο και ακμάζοντα οικισμό. Περιγράφεται η επιτυχής προσπάθεια ανασυγκρότησης της κοινότητας στον Μαυρότοπο Δράμας, όπου οι πρόσφυγες μετέφεραν τις παραδόσεις και το συλλογικό τους πνεύμα.

 Το αρχείο λειτουργεί ως πολύτιμη μαρτυρία, διασώζοντας τη συλλογική μνήμη και την πολιτιστική κληρονομιά ενός ελληνισμού που ξεριζώθηκε βίαια, αποδίδοντας έναν φόρο τιμής στην ανθεκτικότητα και το δημιουργικό πνεύμα του προσφυγικού ελληνισμού.

Φίλες και φίλοι, αναλογιζόμενη το μέγεθος της Γενοκτονίας, στο νου μου έρχεται συχνά η φράση  του μεγάλου μας Νομπελίστα ποιητή Γιώργου Σεφέρη: «Ένα παρθένο δάσος σκοτωμένων φίλων το μυαλό μου». Μορφές  που αμφιταλαντεύτηκαν ανάμεσα στο φως της πατρίδας και στο σκοτάδι του ξεριζωμού και της εξοικεσίας από τις πατρογονικές εστίες. Άνθρωποι που στροβιλίστηκαν, όπως ο ακροβάτης, που βάδισαν στις ρωγμές της χαμένης τους πατρίδας μέσα στον ιστορικό ρου,  που διέσχισαν ακόμα και κόντρα στον άνεμο τα κύματα της θάλασσας από τη μια στην άλλη πλευρά του Αιγαίου, τραγικά θύματα της ίδιας της Ιστορίας. Άνθρωποι που βάδισαν το πεισματικά αγέρωχο μονοπάτι της ζωής, που αντιπάλευσαν το σκοτάδι για το φως σε πορείες ζωής και θανάτου, σημαδεμένοι με σταυρούς ορατούς και αόρατους, άνθρωποι που κράτησαν τα σκήπτρα της σιωπής, κομπάρσοι της ζωής, θεατές σε αναμονή ζωής υπήρξαν οι πρόγονοί μας.

Με τα άνθη της ψυχής τους  έχτισαν σχολεία και εκκλησίες, όπου και αν βρέθηκαν. Η ζωή τους ήταν μια ταλάντευση επάνω σε επικίνδυνο εκκρεμές, και ίσως ποτέ να μην έφτασαν στην Ιθάκη που έχασαν, την αγιασμένη Μαυροθάλασσα του άρχοντα Αχιλλέα Βασιλειάδη,  αλλά επέδειξαν κατάφαση στη ζωή και αυτό, ακόμα και μετά το ρούχο της ανείπωτης θλίψης, είναι μεγάλη νίκη! Οι ψυχές τους ευωδιάζουν! Ψυχές ανθρώπων που ζωγράφισαν ελπίδες στο μέλλον των παιδιών τους.

Εμείς οι απόγονοί τους ας έχουμε σαν φυλαχτό τη μεγάλη παρακαταθήκη που εκείνοι μας κληροδότησαν, την παράδοσή μας, μια όαση με πνευματικότητα, που μας καθοδηγεί στο επέκεινα της γνώσης και του ονείρου.

Παραφράζοντας τον Καβάφη στο ποίημα «Σατραπεία» κλείνοντας,  θα έλεγα ότι η παράδοση είναι  ανεκτίμητο νόμισμα, για να το βάζουμε στην άκρη για ώρες δύσκολες ως καταφύγιο στη σύγχρονη καταιγίδα. Είναι ο ομφάλιος λώρος που μας κρατά νοερά και άρρηκτα δεμένους με το λίκνο μας, τον αγαπημένο μας Πόντο, το άγιο δισκοπότηρο με το οποίο κοινωνούμε όλα εκείνα ( και είναι πολλά)  που μας ενώνουν. Γιατί,  Πατρίδα είναι εκεί που ανθεί η μνήμη!

Από τα βράδια της συγγραφής ου βιβλίου, που  νοερά «πετούσα» πάνω από τη Ίμερα η ψυχή μου λικνίζεται στα κύματα της Μαύρης Θάλασσας. Γιατί για μένα,

Πατρίδα είναι εκεί που απλώνει ρίζες η καρδιά!

Σας ευχαριστώ πολύ!

Τέλος τον λόγο πήρε ο καθηγητής Αιματολογίας–Παιδοογκολογίας του ΑΧΕΠΑ, κ. Εμμανουήλ Χατζηπαντελής

Η παρουσίαση ολοκληρώθηκε με έναν ιδιαίτερα φορτισμένο συναισθηματικά μουσικό επίλογο, με τραγούδια του Αχιλλέα: 

στη λύρα ο Γιάννης Σανίδης, 

στο τραγούδι ο Στέλιος Ζημπιλιάδης 

και στο νταούλι ο Δημήτρης Τόλιος.

Ιδιαίτερες ευχαριστίες απευθύνονται στον κόσμο που ανταποκρίθηκε θερμά στην αγορά του βιβλίου, συμβάλλοντας ουσιαστικά στην ενίσχυση του σπουδαίου έργου που επιτελεί η Παιδοογκολογική Κλινική του ΑΧΕΠΑ, προσφέροντας έστω και μια μικρή αλλά πολύτιμη «ανάσα» ζωής.

Σημείωση:
Όσοι ενδιαφέρονται να προμηθευτούν το βιβλίο μπορούν να επικοινωνούν ΜΕ ΤΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΟΝΤΙΑΚΟ ΣΥΛΛΟΓΟ ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΩΝ ΜΕΝΕΜΕΝΗΣ 'ΚΑΙΣΤΡΙ' 

ΚΙνηματογράφηση φωτογραφίες: XPER MEDIA | Παναγιώτης Περπερίδης για το PONTOS WEB TV | Μια προσφορά στην μνήμη του ΑΧΙΛΛΕΑ ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗ για όλα όσα πρόσφερε στον ΠΟΝΤΙΑΚΟ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟ.